گفتار هفته
خانه / معرفی موسس مدرسه

معرفی موسس مدرسه

آیه الله حاج شیخ غلام‌حسین تبریزی؛ فقیهی بصیر و روزآمد

آیت‌الله تبریزی پس از رسیدن به درجه اجتهاد در نجف اشرف، به تبریز بازگشت و “جمعیت دیانت اسلامی” را در زمان اوج خفقان رضاخانی تأسیس نمود تا مردم تبریز را در مقابل تبلیغات سوء عوامل بیگانه و روشنفکران غرب‌زده ایمن سازد. این عالم بصیر و روزآمد با یک قرن تلاش و مجاهدت علمی، فرهنگی و اجتماعی توانسته است برگی زرین در تاریخ عالمان شیعه را رقم بزند.

شبکه اجتهاد:

آیت‌الله حاج شیخ غلامحسین تبریزی (عبد خدایی) در سال 1303‌ق برابر با 1265ش در یکی از روستاهای شبستر تبریز به نام “وایقان” به دنیا آمد. تحصیلات دینی را در مدرسه علمیه طالبیه تبریز آغاز نمود و با شیخ محمد خیابانی هم حجره بود و سطوح عالیه را از آیت‌الله حاج میرزا ابوالحسن انگجی فراگرفت، سپس عازم نجف شد و در آن دیار با حاج شیخ محمدجواد بلاغی همدوره بود و در فقه از آیت‌الله سید محمدکاظم یزدی و در اصول از آیت‌الله آخوند خراسانی و در معارف الهی از آیت‌الله شریعت اصفهانی بهره برد و با کوله‌باری از علم و معرفت به تبریز برگشت.

او در قیام آذربایجان تحت تعقیب حکومت قرار گرفت و به نجف گریخت و پس از چندی در سال 1311ش عازم مشهد مقدس شد و تا پایان عمر در کنار مضجع شریف امام رضا(علیه‌السلام)، با خدمات علمی و اجتماعی و رفتار نیکوی خود به تبلیغ و دفاع از مکتب اهل‌بیت(علیهم‌السلام) پرداخت و در سن 97 سالگی در اول شعبان المعظم 1400ق برابر با 1359/3/24ش چشم از جهان فروبست و در رواق دارالسلام حرم مطهر رضوی آرام گرفت. در ادامه فهرستی از فعالیت‌ها و خدمات علمی و اجتماعی این عالم بزرگ تقدیم فرهیختگان می‌گردد.

 

sheklgiriشکل‌گیری بن مایه‌های علمی در تبریز و نجف
شیخ غلام‌حسین تبریزی تحصیلات دینی را در مدرسه علمیه طالبیه تبریز آغاز نمود و با شیخ محمد خیابانی هم حجره بود.

فعالیت‌های فرهنگی و مبارزه با حکومت رضاخان در تبریز
• آیت‌الله تبریزی در سال 1343ق جمعیت دیانت اسلامی را تأسیس نمود و جلسه‌ای با نام تذکرات دینی را برای ارشاد مردم تشکیل داد که ثمره آن جلسات، نشریه‌ای به نام “تذکرات دیانتی” بود که هر 15 روز یک‌بار در تبریز منتشر می‌شد و همزمان در مشهد، کرمانشاه، شیراز، زاهدان و رشت و کشورهای هندوستان و عراق به طور رسمی توزیع می‌شد. این مجله مورد تشویق و تکریم علمای اسلام در بلاد مختلف قرار گرفت که دست‌خط حضرات آیات و حجج اسلام شیخ محمدحسین آقا آل کاشف الغطاء، شیخ عبدالکریم حائری یزدی، شیخ محمد جواد بلاغی، سید جواد آقا تبریزی، حاج میرزا ابوالحسن آقای مجتهد، شیخ محمدرضا طبسی، آقا سید ابوالحسن اصفهانی، محقق خلخالی و میرزا علی آقا مجتهد شیرازی الاصل نجفی در این نشریه منتشر شده است. آیت‌الله سیستانی در این رابطه بیان داشته است: آن روزها اینگونه مجلات در میان اهل علم رایج نبود که ایشان دست به چنین ابتکاری زد. دوره اول این نشریه بین سال‌های 1345ق تا 1347ق، و دوره دوم آن بعد از عزیمت آیت‌الله تبریزی به مشهد مقدس و بین سال‌های 1323ش تا 1325ش، منتشر می‌شده است.

• در قیام آذربایجان علیه رضاخان، سخنگوی نهضت آذربایجان به رهبری حضرات آیات میرزا ابوالحسن انگجی و میرزا صادق تبریزی بود و در جهت مبارزه با برنامه‌های استعماری “اتحاد الشکل” و “کلاه پهلوی” سخنرانی‌های انقلابی ایراد می‌نمود و به همین سبب مورد تعقیب حکومت قرار گرفت و پس از مدتی اختفاء به نجف اشرف گریخت و سپس به مشهد آمد و با گذشت دوران خفقان رضاخانی مجددا به انتشار نشریه تذکرات دینی و نشریه دیگری به نام ندای حق [بعد از شهریور 1320] همت گمارد.

دفاع از مکتب اهل بیت (علیهم‌السلام) و خدمات اجتماعی در مشهد
مقابله با انحرافات کسروی؛ در مشهد مقدس پس از شهریور 1320 در مقابل انحرافات کسروی ایستادگی نمود و نشریه “ندای حق” را منتشر کرد. تأسیس دارالتعلیم دیانتی در سال 1324ش؛ دردوران پهلوی، نظام شاهنشاهی اقدام به تأسیس دبستان‌هایی نمود که مردم متدین به آن‌ها اعتماد نداشتند، از این‌رو آیت‌الله تبریزی اقدام به تأسیس دبستانی با عنوان “دارالتعلیم دیانتی” نمود که نوجوانان را با تربیت صحیح اسلامی پرورش دهد و برنامه‌های اصول اعتقادی در آن برگزار گردد. بزرگانی همچون رهبر معظم انقلاب و حضرات آیات حاج سید محمد حسینی خامنه‌ای و سید احمد علم الهدی در این دبستان بن‌مایه‌های اعتقادی خویش را بنا نهاده‌اند.

برگزاری نماز جمعه از سال 1327ش تا زمان رحلت؛ قبل از انقلاب اسلامی در ایران سه نماز جمعه برگزار می‌شد: در قم توسط آیت‌الله اراکی، در مشهد توسط آیت‌الله حاج شیخ غلامحسین عبد خدایی و در اصفهان توسط آیت‌الله حاج آقا رحیم ارباب. پس از پیروزی انقلاب اسلامی امام راحل رضوان‌الله‌تعالی‌علیه به احترام آیت‌الله تبریزی امام جمعه‌ای منصوب نکردند ولی پس از فوت ایشان با پیام تسلیتی نسبت به معظم‌له آیت‌الله شیخ ابوالحسن شیرازی را به عنوان امام جمعه منصوب کردند.

برگزاری جلسات تفسیر و بیان مسائل اعتقادی؛ آیت‌الله تبریزی براساس نیازهای مخاطبین و نیازهای جامعه سه طیف جلسات در مشهد داشتند: 1) عصرهای جمعه در منزل خود ایشان که جلسه‌ای منحصر به فرد بود و از نقاط مختلف ایران در این جلسه حضور می‌یافتند. 2) شب‌های پنجشنبه که در قالب دوره قرآن بود و پس از تلاوت آیات مقدس قرآنی، معظم له به تفسیر و بیان اصول عقائد می‌پرداختند. 3)جلسات سیار هفتگی که در نقاط مختلف شهر مشهد در برخی از شبها برگزار می گردید.

تدریس فقه و اصول؛ آیت‌الله تبریزی در منزل خود دروس رسائل و مکاسب و همچنین خارج اصول را تدریس می‌کردند. تأسیس مدرسه علمیه جعفریه در سال 1387ق برابر با 1346ش؛ براساس وقفنامه، طلاب این مدرسه باید به “تفسیر، حدیث، فقه و اصول عقاید اسلامی به میزان دلائل محکم” اشتغال داشته باشند، این مدرسه از طلابی پذیرش به عمل می‌آورد که دروس مقدماتی را گذرانده و همزمان با آغاز دروس فقه و اصول، به تفسیر، حدیث و عقاید نیز بپردازند. بزرگانی همچون حضرات آیات و حجج اسلام: حسین گرایلی (استاد خارج فقه و اصول در حوزه علمیه مشهد)، علی اکبر گنجی و سید عنایت‌الله دریاباری (هردو از اساتید خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم)، عبد المجید دیانی (مدیر حوزه علمیه امام محمد باقر علیه‌السلام)، محمد عبداللهیان (مدیر مؤسسه معارف اسلامی امام رضا علیه‌السلام)، عزیزالله فیاض صابری (استاد عقاید اسلامی در حوزه و دانشگاه)، محمدعلی مهدوی‌راد (استاد معارف حدیثی در حوزه و دانشگاه)، غلامعلی شجاعی و عباسعلی بهاری (هر دو استاد و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران)، سید حسن شریعتی (رئیس کل دادگستری استان خراسان رضوی)، مهدی ضیایی (رایزن فرهنگی جامعه المصطفی در کشورهای اسلامی) و نصرالله پژمان‌فر (نماینده مردم مشهد در مجلس شورای اسلامی)، و بسیاری دیگر از فرزانگان که در مسند تدریس و تعلیم و تربیت یا مناصب و پست‌های مختلف به خدمت در نظام مقدس اسلامی مشغول هستند از جمله طلاب این مدرسه بوده‌اند.

madنهضت روحانیت و قیام 15خرداد 42
آیت‌الله شیخ غلام‌حسین تبریزی در اقدامی انقلابی طی تلگرافی به آیت‌الله بهبهانی (ره) انجمن‌های ایالتی و ولایتی و کارهای اسدالله علم را محکوم نمود. شیخ غلام‌حسین تبریزی در نهضت ملت بر علیه شاه نیز حضوری مؤثر داشت و همگام با روحانیت آگاه و مبارز در سراسر ایران اقدام به اعتصاب و ترک نماز جماعت می‌نمود و به هر شکل ممکن مخالفت خود با نظام شاهنشاهی را ابراز می‌نمود.

هنگامی که شاه به مشهد می‌آمد برای ملاقات با او از ایشان دعوت می‌کردند، گاهی دعوتنامه دارای چهار مهر بود مانند نخست‌وزیری، وزارت دربار، استانداری و سازمان امنیت و در روز ملاقات نیز مأموری جهت پیگیری و تأکید بر حضور معظم‌له می‌فرستادند ولی چون تاریخ آمدن شاه تقریبا مشخص بود معظم‌له چند روز پیش از آمدن شاه، نماز جماعت را تعطیل می‌کرد و به صورت مخفیانه به منزل یکی از دوستان یا بستگان می‌رفتند و وقتی شاه از مشهد بر می‌گشت ایشان همان شب به نماز جماعت می‌رفت و کارهای عادی خود را شروع می کرد. آیت‌الله تبریزی برای جشن‌های سلطنتی وتاجگذاری که در آبان سال 1346ش انجام گرفت نیز از مشهد خارج شد.

بیمه بهداشت محصلین علوم دینی مشهد
بیمه بهداشت محصلین علوم دینی مشهد در سال 1347ش؛ طلاب علوم دینی و خانواده آن‌ها، طبق ضوابط و مقرراتی می‌توانستند با ارایه “دفترچه بیمه بهداشت محصلین” به متخصصین معتمد در مشهد، بدون آنکه وجهی بپردازند تحت درمان قرار گیرند و داروی رایگان دریافت نمایند.

روابط با علماء؛ حاج شیخ غلام‌حسین تبریزی برای عالمان احترام خاصی قائل بود و با آیات عظام حاج سید یونس اردبیلی، سید محمد هادی میلانی، سید علی علم الهدی، حاج سید جلیل‌الدین حسینی، سید جواد خامنه‌ای، حاج شیخ مجتبی قزوینی و حاج شیخ هاشم قزوینی و میرزا جواد آقا تهرانی و میرزا حسنعلی مروارید رابطه‌ای نزدیک داشت و مورد احترام همگان بود تا آنجاکه آیت‌الله میلانی به وی لقب “شیخ العلماء” داده بود.

آیت‌الله تبریزی با تعدادی از علماء مذکور مانند حضرات آیات: حاج سید جواد خامنه‌ای (پدر مقام معظم رهبری)، سید علی علم‌الهدی، سیدعلی‌اکبر خوئی (پدر مرجع فقید آیت‌الله خویی)، سید جلیل حسینی، حاج شیخ حبیب‌الله ملکی تبریزی، میرزا باقر تبریزی، محمدرضا کلباسی و محمدرضا بخارایی و برخی دیگر از عالمان آن روزگار جلسه مباحثه دسته جمعی داشتند که به صورت سیار هر روزی در منزل یکی از ایشان برگزار می‌شد و به گفتگو و بحث در مسائل فقهی با محوریت الحدائق الناظرة و جواهر الکلام می‌پرداختند. در این جلسه گاهی اوقات علماء و شخصیت‌های روحانی سایر شهرها و دیگر کشورهای اسلامی نیز که به زیارت امام رضا (علیه‌السلام) مشرف می‌شدند شرکت می‌کردند و در رابطه با مباحث علمی و اجتماعی به بحث و گفتگو می‌پرداختند. این جلسات مباجثه به بحث کمپانی معروف بوده است.

dadasمحبت و دست‌گیری نسبت به یتیمان
آیت‌الله تبریزی (ره) احساسات پاکی داشتند علاوه برکمک‌های غیر مستقیم، خود نیز بر سر یتیمان دست می‌کشید و با اینکه بیش از 80 سال سن داشت گاهی به همراه گروه‌های خدماتی مؤسسه خیریه انصارالحجه به منازل یتیمان می‌رفت و حتی در شب‌های زمستان در کوچه های پُر گِل اطراف شهر به سختی توشه های آذوقه را به دوش می‌کشید تا وارد منزل بینوائی می‌شد، البته اطرافیان کمک می کردند ولی او هم دوست داشت خودش دستی برساند و زیر کیسه آذوقه را بگیرد. نسبت به خانواده‌های بی‌سرپرست روحانی نیز توجه ویژه داشت، زیرا اگر آن روزها یک نفر روحانی از دنیا می‌رفت هیچ کس نبود خبری از خانواده او بگیرد همین امر سبب شد که آیت‌الله تبریزی لیستی از اسامی آنها تهیه نماید و وجوهی به صورت نقدی به آنها پرداخت کند و این کار تا هنگام رحلت ایشان ادامه داشت.

تالیفات
آیت‌الله تبریزی زمان و نیازهای جامعه را به درستی می‌شناخت و بدون فوت وقت و در کمترین زمان، تألیفاتی فاخر را به جامعه عرضه می‌کرد؛ مجله تذکرات دیانتی که 90 سال پیش در تبریز هر 15 روز یکبار منتشر می‌شده است، مجله ندای حق که بین سال‌های 1364 و 1365ق برابر با 1324و 1325ش در پاسخ به شیخ محمد مردوخ کردستانی منتشر می‌شده است، کتاب گوهرهای درخشان و الدروس الدینیة در 12جلد در اثبات حقانیت تشیع، اصول مهذبة (خلاصة الاصول) که یک دوره علم اصول است همراه با ابداعات و نظریات ابتکاری معظم‌له، انوار لامعه (تفسیر سوره اعلی)، الدرر الثمینة فی شرح سورة المبارکة الجمعة، رهبر سعادت، ترجمه وجوه اعجاز قرآنی نوشته مرحوم علامه بلاغی، انوار مشرقة و درر القیّمة، نشریه خداشناسی به زبان ساده (2جلد)، ترجمه نکت اعتقادیه مرحوم شیخ مفید، بیان الحق و ترجمه و گردآوری برخی زیارت‌نامه‌های معتبر مانند زیارت امین‌الله، از تألیفات این عالم وارسته است.